Besparingen op ontwikkelings-samenwerking

De budgetten voor ontwikkelingssamenwerking staan onder grote druk, ook in België. Nu Vlaanderen zijn steun stopzet, is het cruciaal dat België zijn engagement behoudt. Een besparing vandaag ondermijnt morgen onze strategische positie en invloed. 

Kennis als strategisch kapitaal

België heeft geen olie of gas, maar wel hogeronderwijsinstellingen van wereldniveau. Kennis is onze meest waardevolle grondstof. Via VLIRUOS, ARES en het Instituut voor Tropische Geneeskunde werken Belgische instellingen van hoger onderwijs samen aan oplossingen voor gezondheid, klimaat en stabiliteit wereldwijd. Zo versterken ze lokale universiteiten maar ook onze eigen onderwijs-, onderzoeks- en innovatiekracht. 

Veiligheid door kennis, vertrouwen en netwerken

Academische samenwerking – een eerder vergeten onderdeel van de Belgische “ontwikkelingssamenwerking” - verbindt mensen, instellingen en landen via kennis, gedeelde waarden, vertrouwen en innovatie. Ze creëert duurzame netwerken en draagt innovatieve oplossingen aan voor grote uitdagingen, waar politieke, diplomatieke en economische relaties op kunnen verder bouwen. Ze draagt mee bij aan preventie, veiligheid, en welvaart. Door kennis te delen, lokale instellingen te versterken en duurzame netwerken op te bouwen, helpen onze instellingen wereldwijd spanningen aan te pakken voor ze uitmonden in migratie- of veiligheidscrisissen die zich ook in België laten voelen. Ze creëren vertrouwen waar politiek soms tekortschiet en leggen via hun netwerken mee de basis voor wederzijds begrip en een veiliger en welvarender wereld.

Academische samenwerking levert naast een grote lokale impact, zoals toegang tot unieke kennis en innovatie en stabiliteit, ook België strategische voordelen op : diplomatieke soft power via netwerken met toekomstige wereldleiders en ondernemers, en een economische return. Elke euro in academische samenwerking versterkt zowel lokale capaciteit als onze eigen innovatiekracht, weerbaarheid en invloed.

Korte termijn eigenbelang of strategische verzwakking?

In een wereld van spanningen, migratiedruk, klimaatverandering en cyberdreiging kan België zich geen internationaal isolement veroorloven. Onze veiligheid, waarden en welvaart vragen een geïntegreerde strategie waarin defensie, diplomatie en ontwikkelingssamenwerking elkaar versterken. Ontwikkelingssamenwerking is daarbij een cruciaal instrument dat kennis, stabiliteit, invloed en welvaart bevordert – wereldwijd maar ook voor België zelf. 

Slimme diplomatie

Een van onze grootste troeven is het wereldwijde netwerk van alumni van onze hogeronderwijsinstellingen. Vele afgestudeerden bekleden sleutelposities in overheden, universiteiten en bedrijven in partnerlanden en zijn bruggenbouwers voor onze diplomatie, onze bedrijven en onze waarden. 

Neem Éric Kalala, alumnus van UC Louvain, CEO van Entreprise Générale du Cobalt in DR Congo, invloedrijk ondernemer in Centraal-Afrika. Vandaag coördineert hij de ontginning van kritische mineralen, die cruciaal zijn voor de energietransitie en industrie in Afrika, maar ook van België en Europa.

Of neem Kora Tushune, PhD-student aan UGent. Vandaag is hij staatssecretaris voor Hoger Onderwijs in Ethiopië. Dankzij zijn uitstekende banden met Vlaamse academici, is hij een betrouwbare gesprekspartner en bruggenbouwer, ook in tijden van conflict.

Samenwerking en innovatie waar we allemaal beter van worden 

In Dakar worden door onderzoekers van UC Louvain, KU Leuven en UGent hoogtechnologische vaccins ontwikkeld en geproduceerd tegen virussen zoals MPox, die ook ons bedreigen. Dit soort samenwerkingen zijn een strategische investering in een gedeelde kenniseconomie die uitmondt in onderzoeksnetwerken, een sterker overheidsbeleid en spin-offs met bedrijven. 

In het Congolese regenwoud meten Belgische en lokale onderzoekers met de UGent-flux-toren in Yangambi hoe het bos CO₂, water en energie uitwisselt met de atmosfeer. Hun data tonen dat dit woud nog steeds meer CO₂ opneemt dan dat het uitstoot — een natuurlijke klimaatdienst die de opwarming vertraagt. Dankzij academische samenwerking krijgt België toegang tot unieke klimaatdata, versterkt het zijn wetenschappelijke en diplomatieke positie in internationale onderhandelingen, en helpt het een ecosysteem beschermen dat ook ons klimaat ten goede komt. 

Een groep studenten en docenten van AP Hogeschool werkte samen met onderzoekers van de VUB en KU Leuven, een lokale universiteit in Oeganda en Join for Water aan een meettoestel dat het klimaat opvolgt en overstromingen helpt voorspellen. In een volgende fase komt daar ook AI bij. Zo groeit het project mogelijk uit tot een waarschuwingssysteem dat op grote schaal levens kan redden – in Oeganda én andere kwetsbare regio’s, zoals in Madagaskar en Haïti, waar onderzoekers van UCLouvain een vergelijkbaar systeem ontwikkelen. Ook in België zou de technologie kunnen worden toegepast, waar hevige regenval steeds vaker tot overstromingen leidt. Oegandese en Belgische bedrijven tonen interesse.

In Niger versterkt UCLouvain de lokale capaciteit voor conflicthantering en vredesopbouw, om de stabiliteit in de Sahara-Sahelregio te bevorderen — een gebied dat zwaar wordt getroffen door terrorisme en migratiecrises.

De gegeven voorbeelden zijn maar een kleine greep van het onderzoek en onderwijs dat de Belgische universiteiten en hogescholen gefinancierd door Belgische ontwikkelingssamenwerking samen met hun lokale partners organiseren. In een wereld van verschuivende machtsverhoudingen mag België zich niet afsluiten. Academische samenwerking is geen kost, maar een investering die rendeert —geopolitiek, sociaal en economisch. Wie nu desinvesteert, maakt België kleiner en minder invloedrijk. 

Academische samenwerking met het Globale Zuiden is een hefboom voor kennis, stabiliteit en invloed — precies de instrumenten waarmee we als open economie onze plaats in de wereld veiligstellen. Het is tijd dat we ontwikkelingssamenwerking opnieuw zien voor wat ze is: een investering. Een investering in veiligheid, in kansen ook voor onze jongeren, in duurzame relaties in oplossingen voor problemen waarop we beter anticiperen dan ze te ondergaan.

Iedereen moet bijdragen aan de besparingsinspanningen die voor ons liggen, ook de ontwikkelingssamenwerking. Maar verstandig beleid kijkt verder dan vandaag. Wie nu fors bespaart op ontwikkelingssamenwerking, bespaart niet op uitgaven, maar op onze eigen toekomst.

Prof. Mieke Van Herreweghe, voorzitter van VLIRUOS, en prof. Éric Haubruge, voorzitter van de Commissie Internationale Samenwerking van ARES.